Rusça İsimlerin Cinsiyeti

rusça isimlerin cinsiyetiRusça isimlerin cinsiyeti eril (erkek), dişil (kadın) ve nötr olmak üzere üçe ayrılır. İngilizcede masculine (eril), feminine (dişil) ve neuter (nötr); Rusçada же́нский(eril), мужско́й(dişil) и сре́дний(nötr) olarak bilinir. Rusça sözlüklerde eril isimler  “м.” ile, dişil isimler “ж.” ile, nötr isimler ise “ср.” ile gösterilir.

Daha kolay anlaşılması adına konumuzda cinsiyetleri temsilen aşağıdaki görseller kullanılacaktır:

Eril Dişil Nötr
 rusca-eril-isim  rusca-disil-isim  rusca-notr-isim

Rusçada isimlerin cinsiyetleri konusunda istisnalar bulunsa da birtakım kurallar bulunmaktadır. Bu kurallar şu şekildedir:

Kişileri ifade eden Rusça isimlerin cinsiyeti ifade ettiği kişinin cinsiyetine göre belirlenir. Sonunun nasıl bittiğine bakılmaksızın, erkekler için kullanılan isimler eril, kadınlar için kullanılan isimler ise dişildir. Eriller: Ива́н (Ва́ня) ‘İvan‘, Никола́й (Ко́ля) ‘Nikolay‘, Валенти́н (Ва́ля) ‘Valentin‘, Оте́ц ‘Baba‘, Брат ‘Erkek kardeş‘, Ма́льчик ‘Erkek çocuk‘. Dişiller: Анна (Аня) ‘Anna‘, Валенти́на (Ва́ля) ‘Valentina‘, Алекса́ндра (Са́ша) ‘Aleksandra‘, Же́нщина ‘Kadın‘, Де́вушка ‘Kız‘, Мать ‘Anne‘, Сестра́ ‘Kız kardeş‘. NotДи́тя (Çocuk) ismi nötrdür.

Kişileri ifade etmeyen cansız kelimelerin cinsiyeti sonuna bakılarak anlaşılır (istisnalara daha sonra değinilecek).

rusca-disil-isimSonu “-а (-я)” ile biten isimler dişildir: страна́ülke‘, земля́yerküre‘, ро́дина  ‘vatan‘, дере́вняköy‘, а́рмияordu‘.

rusca-notr-isimSonu “-о (-ё), -е” ile biten isimler nötrdür: письмо́mektup‘, пра́воsağ‘, ружьёsilah‘, мо́реdeniz‘, зда́ниеbina‘, пла́тьеelbise‘.

rusca-eril-isimSonu bir sessiz harf ile biten harfler erildir: лес ‘orman‘, го́род ‘şehir‘, мост ‘köprü‘, дом ‘ev‘, музе́й ‘müze‘, край ‘kenar‘, бой ‘savaş‘.

rusca-notr-isimSonu “-мя” ile bitenler nötrdür: и́мяisim‘, вре́мяzaman‘, зна́мяafiş‘, пле́мяkabile‘, се́мяaile‘, те́мяbaşın üst kısmı‘, стре́мяüzengi‘, бре́мяyük‘, вы́мяmeme (hayvan)‘.

rusca-notr-isimRusçaya yabancı dillerden geçen kelimeler nötrdür: пальто́ ‘palto’, метро́ ‘metro‘, кино́ ‘sinema‘, бюро́ ‘büro‘, жюри́ ‘jüri‘, пари́ ‘bahis‘, боа́ ‘boa yılanı‘. Sadece ко́фе ‘kahve‘ kelimesi erildir.

rusca-disil-isim rusca-eril-isimSonu “-ь” yumuşatma işareti bitenler eril ya da dişil olabilir. (Eril: деньgün‘, ого́ньateş‘ , у́гольkömür‘) (Dişil: теньgölge‘, жизньyaşam‘, стальçelik‘).

Sonu ‘-ь’ Yumuşatma İşareti ile Biten Kelimelerin Cinsiyetleri

Daha önce belirtildiği gibi onu ‘-ь’ yumuşatma işareti ile biten kelimelerin eril ya da dişil olabilir. Bu konuda da birtakım kurallar bulunmaktadır:

rusca-eril-isimSonu “-тель, -арь” son ekleri ile biten kelimeler erildir: чита́тельokur‘, писа́тельyazar‘, библиоте́карьkütüphaneci‘. (Dikkat: мете́льfırtına‘ gibi dişil kelimelerde de -тель eki bulunabilir; fakat burada son ek olarak değil, kelimenin kökünde bulunmaktadır).

rusca-disil-isimSonu “-ость, -есть” son ekleri ile biten bütün kelimeler dişildir: но́востьhaber‘, ра́достьsevinç‘, промы́шленностьsanayi‘, све́жестьtazelik‘.

rusca-eril-isimSonu “” ile biten ay isimleri erildir: янва́рь ‘ocak‘, февра́ль ‘şubat‘, апре́ль ‘nisan‘, ию́нь ‘haziran‘, ию́ль ‘temmuz‘, сентя́брь ‘eylül‘, октя́брь ‘ekim‘, ноя́брь ‘kasım‘, дека́брь ‘aralık‘.

rusca-disil-isimSonu “-знь (жизнь ‘hayat‘), -сть (честь ‘onur‘), -сь (высь ‘yükseklik‘ ) -вь (любо́вь ‘aşk’), -бь (про́рубь ‘buzda açılan delik‘), -пь (степь ‘bozkır’)” ekleri ile biten cansız nesneleri ifade eden kelimeler dişildir.

Belirli bir Meslek Grubunu İfade Eden İsimlerin Cinsiyeti

rusca-eril-isimBelirli bir meslek grubunu ifade eden isimler genel olarak erildir (педаго́г ‘eğitmen‘, профе́ссор ‘profesör‘, доце́нт ‘doçent‘, врач ‘doktor‘, судья́ ‘yargıç‘, секрета́рь ‘sekreter‘).

Rusçada kullanımı itibariyle bu meslek grubunu ifade eden isimler kadınları da ifade edebilir: Она́ врач ‘O(kadın) bir doktor’.

Bu meslek grubunu ifade eden eril isimlerin sıfatları da eril olur: Она́ о́пытный врач ‘O(kadın) deneyimli bir doktor’.

Kadınları ifade etmek için kullanılan meslek grubu isimlerinde fiil çekimleri genellikle dişil olarak yapılır: Секрета́рь вы́шла ‘Sekreter(kadın) çıktı’.

Ortak Cinsiyete Sahip Olan İsimler

rusca-eril-isim rusca-disil-isimRusçada sonu “-а (-я)” ile biten ifade ettiği kişinin cinsiyetine göre cinsiyeti değişen birtakım isimler bulunmaktadır: сирота́ ‘yetim‘, кале́ка ‘sakat‘, у́мница ‘zeki‘, рази́ня  ‘ahmak‘, неря́ха ‘aylak‘. Она́ у́мница ‘O(kadın) zeki.’ , Он у́мница ‘O(erkek) zeki.’.

Bu isimler ile birlikte kullanılan cümlenin diğer öğelerinin çekimleri de ifade ettiği kişinin cinsiyetine göre yapılır: Эта де́вочка – кру́глая сирота́ ‘Bu kız yetim(ne annesi var, ne de babası)’.  Это мальчик – кру́глый сирота́ ‘Bu çocuk yetim(ne annesi var, ne de babası)’.

Sonu Değişmeyen (Çekimsiz) İsimlerin Cinsiyetleri

Rusçaya yabancı dillerden geçen sonu değişmeyen isimler bulunmaktadır. Bunların hepsi bir ünlü harf ile biter.

rusca-notr-isimCansız nesneleri ifade eden bu tür isimler nötrdür. Пальто́ ‘ceket‘, метро́ ‘metro‘, такси́ ‘taksi‘, купе́ ‘kompartıman‘, бюро́ ‘büro‘, интервью́ ‘röportaj‘, боа́ ‘boa yılanı‘, рагу́ ‘yahni‘. Not: ко́фе ‘kahve’ ismi erildir.

rusca-eril-isimCanlıları ifade eden bu tür isimler erildir: какаду́ ‘kakadu‘, коли́бри ‘sinek kuşu‘, кенгуру́ ‘kanguru‘, шнмпанзе ‘şempaze‘. Fakat bu isimlerin kullanımında özellikle dişilliği ifade eden bir anlam var ise isim dişildir: Шнмпанзе́ корми́ла своего́ детёныша ‘Şempaze yavrusunu besliyordu(Burada anne şempazeden bahsedildiği için kelime dişildir)’.

rusca-notr-isimÜnlem, edat gibi normalde isim olarak kullanılmayan kelimelerin isim olarak kullanıldığı rusça isimlerin cinsiyeti nötrdür. Вы не уме́ете произноси́ть ру́сское твёрдое “л” ‘Rusça kalın “L”yi telaffuz edemiyorsunuz.‘.

Rusçada Sonu “-знь -сть -сь -вь -бь -пь” Ekleri ile Biten En Yaygın Dişil İsimler

Боле́знь ‘hastalık Власть ‘güç
Бровь ‘kaş Высь ‘yükseklik
Весть ‘haber Горсть  ‘avuç
Грусть ‘üzüntü О́бувь ‘ayakkabı
Жизнь ‘yaşam По́весть ‘öykü
За́пись ‘kayıt Про́пасть ‘körfez
За́висть ‘kıskançlık По́дпись ‘imza
Кисть ‘fırça Про́рубь ‘buzda açılan delik’
Кость ‘kemik Ру́копись ‘el yazması
Кровь ‘kan Со́весть ‘vicdan
Ле́топись ‘kronik’ Степь ‘bozkır
Лесть ‘dalkavukluk Страсть ‘tutku
Любо́вь ‘aşk Цепь ‘zincir
Месть ‘intikam Часть ‘kısım
Морко́вь ‘havuç Честь ‘onur
Не́нависть ‘kin Шерсть ‘yün

Rusçada Sonu “-ь” Yumuşatma İşareti ile Biten En Yaygın Eril İsimler

Автомоби́ль ‘otomobil Ого́нь ‘ateş
Анса́мбль ‘topluluk Пень ‘kütük
Бюллете́нь ‘bülten Портфе́ль ‘evrak çantası
Вихрь ‘kasırga Пузы́рь ‘kabarcık
Гвоздь ‘tırnak Путь ‘yol
Го́спиталь ‘hastane Реме́нь ‘kemer
День ‘gün Роя́ль ‘kuyruklu piyano
Дождь ‘yağmur Рубль ‘ruble
Ка́мень ‘taş Руль ‘direksiyon’
Карто́фель ‘patates Спекта́кль ‘gösteri
Ка́шель ‘öksürük Сте́бель ‘sap (bitkiye ait)
Кисе́ль ‘kissel (içecek) Сте́ржень ‘çubuk
Контро́ль ‘kontrol’ Стиль ‘stil’
Кора́бль ‘gemi Суха́рь ‘galeta’
Ко́рень ‘kök То́поль ‘kavak’
Кремль ‘Kremlin Тунне́ль ‘tünel
Ла́герь ‘kamp У́голь ‘kömür
Ли́вень ‘sağanak’ У́ровень ‘seviye
Ло́коть ‘dirsek’ Фона́рь ‘fener’
Монасты́рь ‘manastır’ Ци́ркуль ‘pergel’
Но́готь ‘tırnak Ште́псель ‘fiş
Нуль ‘sıfır Я́корь ‘çapa’

Rusçada Sonu “-ь” Yumuşatma İşareti ile Biten En Yaygın Dişil İsimler

Акваре́ль ‘sulu boya’ Быль ‘gerçek bir hikaye
Боль ‘ağrı’ Га́вань ‘liman’
Гармо́нь ‘garmon’ Па́мять ‘anı’
Ги́бель ‘ölüm’ Печа́ль ‘üzüntü
Горта́нь ‘gırtlak’ Печа́ть ‘mühür’
Грань ‘faseta Пе́чень ‘karaciğer
Грудь ‘göğüs Пло́шадь ‘meydan’
Грязь ‘kir’ Посте́ль ‘yatak’
Даль ‘mesafe’ При́быль ‘kâr’
Дань ‘haraç’ При́стань ‘iskele’
Дверь ‘kapı’ Пыль ‘toz’
Дробь ‘kesir’ Роль ‘rol’
Ель ‘ladin Ртуть ‘cıva’
Колыбе́ль ‘beşik’ Связь ‘bağ’
Крова́ть ‘yatak’ Сеть ‘ağ’
Ладо́нь ‘palmiye’ Сире́нь ‘leylak’
Лень ‘tembellik’ Ска́терть ‘masa örtüsü’
Мазь ‘merhem’ Смерть ‘ölüm’
Меда́ль ‘madalya’ Соль ‘tuz’
Медь ‘bakır’ Сталь ‘çelik’
Мель ‘sürü’ Сте́пень ‘derece’
Мете́ль ‘kar fırtınası’ Ступе́нь ‘sahne
Мора́ль ‘ahlak’ Суть ‘öz’
Мысль ‘düşünce’ Тень ‘gölge’
Нефть ‘petrol’ Тетра́дь ‘defter’
Нить ‘iplik’ Ткань ‘kumaş’
О́сень ‘sonbahar’ Треть ‘üçte bir
Ось ‘eksen’ Цель ‘amaç’
О́трасль ‘sektör’ Шине́ль ‘pardösü’
О́ттепель ‘erime’ щель ‘çatlak’
Rusça isimlerin cinsiyeti konusu eksik ya da yanlış bilgi içerebilir, eğer herhangi bir hata tespit ederseniz; aşağıya yorum bırakabilirsiniz.

Kaynak: Russian A Practical Grammar with Exercises (kitap)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir